بازتاب : در حالی که طی سالهای اخیر برگزاری مراسم های مذهبی – بعضا با حمایت های دولتی- رشد قابل توجهی در کشور داشته، مشاهدات کلی و اجمالی حاکی از آن است که همزمان تقید به مسایل و عقاید دینی در بخش زیادی از جامعه رو به کاهش گذاشته است.

قطعا نمی توان پدیده دوم را نتیجه پدیده اول دانست، اما دست کم می توان پرسید اگر این مراسم ها با تبلیغات گسترده و پرخرج و حمایت چشمگیر صداوسیما قرار نیست سطح گرایش به رفتار دینی را در جامعه افزایش دهد، اساسا به چه منظوری پیگیری می شود و فلسفه تشکیل آنها چیست؟

جالب آن که حتی برخی مناسبت ها نیز عملا به مجموعه مناسبت های قبلی که برایشان مراسم گرفته می شود، اضافه شده که از جمله آنها می توان به تاریخ رحلت معصومه، رقیه و ام البنین اشاره کرد.

دکتر حسن دادخواه، دانشیار دانشگاه شهید چمران اهواز در بخش چهارم سلسله مطالب خود در زمینه آسیب شناسی” تبلیغات و آموزش های مذهبی” می نویسد:

دراین بخش، به موضوع دیگری درحوزه برگزاری مراسم مذهبی یعنی “تبلیغات و اطلاع رسانی” می پردازیم واهداف، حجم، هزینه های مالی ودستاوردهای مثبت ومنفی برآمده از زیاده روی و پر تعداد بودن آن را، مورد واکاوی قرار می دهیم.

۱- به نظر می رسد که درچند سال اخیر، حجم تبلیغات برای برگزاری مراسم مذهبی، چه مستقیما ازسوی دستگاه های دولتی و چه با پشتیبانی دولت، در مراکز آموزشی، مساجد و محله ها، بسیار بیشتر شده است. به گونه ای که شکل مردمی و خود جوش آن، گاه از یاد ها رفته است.

۲- پیش فرض و انگیزه گسترش حجم تبلیغات و اطلاع رسانی مراسم مذهبی ، می تواند این باشد که بالا بردن تبلیغات می تواند بر تعداد حاضران در این مراسم بیفزاید و به سلامت اخلاقی و رفتاری مردم کمک کند؛ زیرا به باور سیاست گذاران و برگزارکنندگان این مراسم، افزایش تبلیغات مذهبی ، ضمن پرکردن اوقات آزاد مردم و به ویژه جوانان ، از گسترش فساد اخلاقی وناهنجاری های رفتاری درجامعه جلوگیری می کند.

۳- گرایش سیاست گذاران و برگزارکنندگان مراسم مذهبی به یکی از جناح های سیاسی کشور و تنگ کردن امکان فعالیت برای جناح سیاسی دیگر؛ سبب گردیده است تا آمیزه ای از انگیزه های دینی و سیاسی در پشت پرده برگزاری مراسم مذهبی، شکل گیرد به گونه ای که شک وشائبه وجود انگیزه های معطوف به قدرت طلبی را نسبت به برگزارکنندگان ، به وجود آورد .

۴- در دستگاه های دولتی نیز، مدیران به طور رسمی و غیررسمی موظف به بالابردن حجم تبلیغات و برگزارکردن مراسم متعدد مذهبی شده اند. دراین میان ، دسته ای از مدیران برای پرکردن خلا های مدیریتی و ناکارآمدی خویش وکاستن ازخرده گیری های احتمالی نهاد های مذهبی ؛ با هزینه های فراوان ، انواع تبلیغات مذهبی را در حوزه خود گسترش داده اند.

پی آمد رویکردی را که منجر به پدید آمدن این وضعیت شده است ؛ می توان در دودسته زیر گنجاند:
الف: افزایش مناسبت های مذهبی ( که به نظر می آید دسته ای از آنها خود ساخته است و جایی در آموزه های صریح دینی ندارد) .

ب: متنوع کردن وگسترش دادن تبلیغات مذهبی و راه های اطلاع رسانی.

برای نمونه می توان به دسته ای از مراسم اشاره نمود که از گذشته های دور به طور ساده و با حضور خوب مردم در مساجد و حسینیه ها، به شکل کاملا طبیعی برگزار می شد ولی امروزه تیلیغات آن با چاپ کردن انواع بروشورها و تراکت های رنگی، پارچه نویسی، تهیه و نصب بیل برد در چند نقطه شهر، تهیه و پخش تیزر ازسیمای سراسری ،تهیه وتوزیع رایگان cd همراه شده است.

جالب است دسته ای از این مراسم که قراراست در یکی از شهرها برگزار گردد ؛ تبلیغات آن از شبکه های سراسری سیما به اطلاع مردم می رسد و یا اگر قرار است در یکی از مساجد کوچک یکی از محله ها برگزارشود ولی بیل برد های آن در تمام نقاط شهر نصب می شود.

اگر به هزینه های این مراسم که پیشتر با کمک مردم همان محله وبا کمترین هزینه برگزار می شد، نگاه کنیم می بینیم که استفاده از مجری ویژه، استفاده از قاری ممتاز قرآن، استفاده از مداح مدعو، استفاده از سیستم صوتی با کیفیت بالا، اهدای جوایز به حاضران و… هزینه های (دولتی) این مراسم را چندین برابر افزایش داده است ودر همان حال مردمی بودن و اثربخش بودن آن نیز کم شده است.